错杯咖啡=心理创伤？3个词被Z世代用废的真相

Geçenlerde bir kafede oturuyordum. Yan masada iki genç konuşuyordu. Biri, önceki gün yaşadığı "travmayı" anlatıyordu: Starbucks'ta venti yerine grande kahve gelmişti.

"Bütün gün mahvoldu," dedi. Arkadaşı alaycı bir şekilde "Gerçekten travmatik mi?" diye sordu. Ciddi bir yüzle karşılık verdi: "Evet. Sabah rutinim bozuldu. Bu benim için trigger."

Bu sahne abartılı gelebilir ama aslında çok yaygın bir şeyi gösteriyor. Gen Z'nin günlük dilinde "travma", "trigger", "toksik", "red flag" gibi terimler her yere sızmış durumda.

Yanlış kahve "travmatik", arkadaşın geç cevap vermesi "gaslighting", annenin "ne zaman evleneceksin" sorması "emotional manipulation" olabiliyor.

Bu dilin yaygınlaşmasının olumlu bir yanı var. Kuşaklar boyunca gerçek travmalar, istismarlar, psikolojik şiddet "normal" olarak kodlanmıştı. "Dayak yiyen adam olur", "annen senin kötülüğünü mü istiyor ki", "erkek adam ağlamaz" gibi söylemler acının dilini bastırmıştı.

Gen Z bu bastırılmış dili ortaya çıkardı, acıya isim verdi, şiddete karşı dil geliştirdi. Bu çok değerli.

Ama burada ilginç bir kayma var. Psikolojik kavramlar gündelik hayal kırıklıklarını tanımlamak için de kullanılmaya başlanınca, kavramlar enflasyona uğruyor.

Her şey "travma" olunca, hiçbir şey travma olmuyor. Her şey "toksik" olunca, gerçek toksisite görünmez oluyor.

Slavoj Žižek'in "şiddetin üç biçimi" analizi burada açıklayıcı. Žižek şiddeti üç katmana ayırır: öznel şiddet (görünür, fiziksel), sembolik şiddet (dil, söylem yoluyla), sistemik şiddet (yapısal, görünmez).

Gen Z sembolik şiddete karşı çok hassas. Bir sözcük, bir ton, bir bakış bile "şiddet" olarak kodlanabiliyor. Bu hassasiyet değerli çünkü sembolik şiddet gerçek.

Ama Žižek'in uyardığı şey şu: Öznel şiddete aşırı odaklanmak, sistemik şiddeti görmemizi engelleyebilir. Arkadaşının "toksik" mesajına o kadar odaklanırsın ki, seni gerçekten ezen kapitalist sistem, prekarite, gelir eşitsizliği görünmez olur.

Travma dili kişiselleştirilmiş bir pencereye dönüşüyor. Dışarıdaki yapıyı değil, içerideki duyguyu konuşuyoruz. Bu da bir tür politik felç yaratıyor: sistemik sorunlar bireysel "toxic relationship"e indirgeniyor.